گناباد شهر اسطوره ها

در راستای بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی آغاز شد؛ در روزهای آغازین فروردین ماه سال ۱۳۹۶ با مشارکت مردم برداشت ساقه ریواس در گناباد آغاز شد. ریواس از گیاهان خوراکی و خودرو در فصل بهار با خواص فراوان است و مصرف آن به صورت تازه خوری می باشد، این گیاه لوزالمعده را وادار به ترشح انسولین کرده و قند خون را کاهش می دهد.

به گزارش سالنامه گناباد امروز به نقل از ندای گناباد ، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گناباد در گفت‌وگو با این خبرگزاری گفت: یکی از وظایف منابع طبیعی بهره‌برداری اصولی از مراتع است که این اقدام علاوه بر حفظ مراتع به اقتصاد مردم کمک می‌کند.

مجتبی محرابی ادامه داد: با توجه به میزان بارندگی انجام‌شده در گناباد برای اولین بار بهره‌برداری قانونی و اصولی از ساقه ریواس توسط اهالی روستای زیبد انجام می‌شود.

وی بابیان اینکه بهره‌برداری اصولی هیچ‌گونه مشکلی برای دشت ریواس روستای زیبد گناباد ایجاد نمی‌کند، افزود: با مشارکت مردم در حوزه بهره‌برداری از مراتع طبیعی، از قاچاق و بهره‌وری بی‌رویه جلوگیری می‌شود و علاوه بر آن زمینه اشتغال برای روستائیان را فراهم می‌کند.

محرابی خاطرنشان کرد: تنها بخشی از دشت ۵۰۰ هکتاری ریواس زیبد به برداشت ساقه ریواس اختصاص‌یافته شده و طی ماه‌های آتی دشت ریواس این روستا در حاشیه جاده قابل‌رؤیت خواهد بود.

دشت ریواس زیبد تنها گونه ریواس از نوع ساقه بلند و قرمزرنگ در ایران و جهان هست که عمری بسیار طولانی دارد و خواص دارویی ان از قدیم معروف بوده است. ۱

همه چیز درباره ریواس 

ریشه شناسی : 

نام اصلی آن ریواچ است و ریواس و رواش از آن ریشه می گیرد در فلات شرقی ایران- فارسی زبانان آنرا به نام رواش و ریواچ می‌شناسند امروزه در ادبیات کتابی آنرا ریواس می گویند در افغانستان به آن چوکری هم می گویند.

فصل برداشت :

ریواس ساقه بلند و با ریواچ قاقوری که از ساقه آن شربت تهیه می‌کنند یک نوع ریواس است که در حاشیه کویر درزیبد گناباد می‌روید.
فصل تهیه قاقوری یا ساقه شربتی آن ۲۵ اسفند تا آخر فروردین است. مزه این نوع شربت مشابهه طعم انار شیرین است.

ریواس و خواص آن :
ریواس یا ریباس، گیاهی است از تیره ی ترشک ها ( هفت بندها ) و دارای ساقه های هوایی و برگ های آن محتوی مواد ذخیره ای و اسیدی است و به همین جهت مورد استفاده ی خوراکی قرار می گیرد.

ریواس هنگام بهار در نواحی گوناگون ایران، دامنه ی کوه ها، کنار رودخانه ها و مناطق برخوردار از آب های راکد می روید و برگ ضخیم و گوشت دار این گیاه مصرف غذایی دارد. تکثیر ریواس معمولاً با کشت در خزانه و انتقال به کشتزار و یا از طریق کشت بذر تازه صورت می گیرد.

ارزش تغذیه ای ۸۵ گرم ریواس :
انرژی … ۲۹ کیلو کالری
چربی … ۲/۰ گرم
پروتئین … ۸/۰ گرم
کربوهیدرات … ۷ گرم
کلسیم … ۲۶۶ میلی گرم
سدیم … ۵ میلی گرم
پتاسیم … ۱۴۸ میلی گرم
ویتامین ث … ۷ میلی گرم
ویتامین آ … ۱۰۰ تا ۳۰۰ واحد بین المللی.

خواص درمانی
ریواس طبیعت سرد دارد و دارای ویتامین ها و املاح معدنی گوناگونی است. برای تمامی اعضای بدن، ماده ی غذایی بسیار ممتازی شمرده می شود و اثر شگفت انگیز و معجزه آسایی دارد.

قابض است و برای تقویت معده و کبد مفید می باشد. خوردن ریواس برای بیماران تب دار و بی اشتها مفید بوده و یرقان ، وسواس ، سستی را درمان می نماید. در این گونه موارد می توان ۱۰۰ گرم از آب ریواس یا رب ریواس را میل کرد. صفرا و دل به هم خوردگی را رفع می کند و برای حصبه و اسهال گرم صفراوی مفید بوده و کرم کُش است. خوردن ریواس را نباید در برنامه ی غذایی از یاد بُرد. ریواس را برای تهیه ی خورش، کمپوت، مربا و شربت مورد استفاده قرار می دهند. سعی کنید در مصرف ریواس زیاده روی نکنید.
مفیدترین طریقه مصرف آن، مصرف آب ریواس همراه با آب هویج ، کرفس ، خیار و سیب می باشد که یک سوم آب ریواس و دو سوم بقیه مواد است.
ریواس اثر ملین داشته و اشتها آور است و برای افزایش اشتها و یبوست مفید می باشد.

ریواس، مقوی قلب و اعصاب بوده و برای درمان بواسیر مفید است.
ریواس به عنوان فعال کننده ی عملکرد دستگاه گوارش، ناقل نمک های صفراوی و محرک ترشح کبد شناخته شده است. نخستین کار کرد آن در دهان این است که با تحریک جوانه های چشایی به واسطه ی مزه ی تلخ خوشایندش، موجب پاک شدن حفره ی دهان شده و دهان را برای چشیدن غذای بعدی آماده می سازد. این گیاه در معده سبب افزایش ترشح معدی و تحریک آن می شود. در نتیجه به طور کلی باعث بهبود عملکرد معده می گردد.

علاوه بر این با تحریک ترشح نمک های صفراوی از کبد، به تنظیم جذب چربی از روده کمک می کند.
ریواس خاصیت مسهلی، ضد التهابی و متعادل کننده ی عملکرد روده ها (درمان یبوست و اسهال) را داشته و در درمان یرقان، خونریزی معدی- روده ای، اختلال قاعدگی، ورم ملتحمه ی چشم، جراحات ناشی از ضربات و صدمات جسمانی، زخم های چرکی سطحی و سوختگی های حاصل از حرارت کاربرد دارد.

چه کسانی نباید ریواس مصرف کنند:

مصرف بیش از اندازه ریواس به دلیل دارا بودن مقادیر زیادی اکسالیک اسید که برابر با ۴۶۰ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم می‌باشد باعث جلوگیری از جذب کلسیم و منیزیم توسط بدن می‌شود و باعث پوکی استخوان می‌شود. مقدار مجاز مصرف اکسالیک اسید در روز ۱۰ گرم برای بزرگسالان و ۳ تا۴۴ گرم برای کودکان می‌باشد؛ که این مقدار برابر است با چندین کیلوگرم ریواس، درنتیجه ریسک ابتلا به پوکی استخوان به دلیل مصرف ریواس بسیار کم می‌باشد. همچنین مصرف بیش از حد مجاز اکسالیک اسید موجود در ریواس باعث آسیب رساندن به دستگاه گوارش و کلیه‌ها نیز می‌شود.

مصرف ریواس برای مبتلایان به سنگ کلیه و ناراحتی های مثانه خطرناک است.
شیر مادرانی که ریواس می خورند، در نوزادان تولید اسهال می کند. ۲

سایر مصارف ریواس

دارویی:

طبیعت آن سرد است
مقوی ملین و کرم کش است
لوز المعده را وادار به ترشح انسولین کرده و قند خون را کم میکند
برای رفع جوش بدن مفید است
برای بی اشتهایی-درد معده و بیماری های کبدی نافع است
باعث تقویت معده و روده شده و تنظیم کننده ترشحات و حرکات معده است
سستی و خماری را بر طرف میکند و مسرت بخش است
برای امراض وبایی و اسهال مفید است
خون را تصفیه میکند
چکاندن آب تازه ریواس در چشم سبب تقویت بینایی واز بین رفتن لکه های سفید چشم میگردد
ترکیب ریواس با آبلیمو و مالیدن آن به صورت باعث از بین رفتن جوش و لک میشود
برای تقویت موی سر نافع است
اگر با حنا مخلوط شود رنگ مو را شرابی میکند
جوشانده برگ های ریواس باعث تمییزی ظروف آلومینیومی میشود
ریواس به علت خاصیت اسیدی، برای پاک کردن ظروفی که آثار سوختگی مواد غذایی در آنها به جای مانده باشد، مورد استفاده قرار می گیرد.
افرادی که موی آن ها قهوه ای کم رنگ است، با استفاده از ریشه ی این گیاه می توانند به رنگ موی طلایی دست یابند. برگ های ریواس را می توان به عنوان حشره کش موثر برای دفع حشرات به کار برد.
ریواس با طعم منحصر به فرد خود، در بیشتر پس غذاها ( دسرها ) و شیرینی ها استفاده می شود. تا پیش از سده ی ۱۸ کاربردی در پخت غذا نداشت.
گیاه یاد شده تا یکی دو روز در یخچال قابل نگهداری است. برای نگهداری طولانی تر ریواس، پس از بریدن ساقه ها، آن را منجمد می کنند. اگر ساقه های ریواس به طور خام مصرف شود، به شدت ترش خواهد بود. به طور معمول آن را با شکر یا عسل می پزند و یا در کیک ها مورد استفاده واقع می شود.
همچنین به تنهایی یا همراه یا توت فرنگی در تهیه ی ژله و مرباها به کار می رود. چاشنی هایی که با ریواس مصرف می شوند، عبارتند از لیمو ، دارچین و زنجبیل.۳

طرز تهیه رب ریواس :

۱- ریواس‌ها را تمیز کنید؛ برگ‌ها و قسمت‌ها و زائده‌های نامطلوب را جدا نمایید.

۲- ساقه ریواس را بطور کامل و یا در قطعات درشت، درون ظرف یا قابلمه قرار دهید و بر روی آن آب بریزید به گونه‌ای که آب روی سطح ریواس‌ها را بپوشاند. میزان آب باید به اندازه باشد و از غرق شدن ریواس‌ها در آب، پرهیز گردد.

۳- ظرف را بر روی حرارات قرار دهید تا آب با حرارات کم به جوش آید. در این حین، ریواس‌ها تحت مراقبت باشند بطوری که بیش از حد له نشوند و همچنین شیره و طعم ریواس در تفاله‌های باقیمانده (پس از صاف کردن در مرحله بعد)، بر جای نماند.

بعد با حرارت کم، آب رو جوش میاری. جوشیدن ریواس در آب باید تحت کنترل باشد نباید اونقدر له شود و نه اونقدر که مزه اش را از دست بدهد.

۴- از آبکش یا صافی بسیار ریز برای صاف کردن (جدا کردن تفاله‌ها) استفاده نمایید؛ تفاله‌ها را دوباره در صافی قرار دهید تا شیره و عصاره ریواس به خوبی گرفته شود.

۵- حاصل کار را در یک ظرف تمیز، حرارات دهید و مرتبا و بصورت پی‌در پی کف روی آن را بردارید تا غلیظ شود. برای اطمینان از غلظت لازم، یک قاشق از داخل ظرف را برای نمونه بردارید و اجازه دهید تا سرد شود در این موقع باید مانند دوغ غلیظ باشد.

نکته‌ قابل توجه جهت پخت رب :

– همواره مراقب باشید عصاره ریواس در حال جوشیدن، در ظرف ته نگیرد.

– رب ریواس هنگامی که داغ است رقیق به نظر می‌رسد اما هنگامی که سرد شد خود را می‌گیرد و غلیظ می‌شود. همانطور که در مرحله ۵ گفته شد غلظت عصاره ریواس در حال جوشیدن را کنترل نمایید.

– برای ایجاد طعم متفاوت می‌توان در هنگام جوشیدن عصاره ریواس (مرحله ۵) مخلفاتی همچون تیرپه، آویشن و … را اضافه نمود.۴

منابع :

۱- ندای گناباد

۲- تبیان

۳- مجله غذا

۴- شبکه خبری انارک